علم نحو

می شود وبه مفعول دوم بتوسط حرف جرّ الی مثل : انّک لتهدی الی صراط مستقیم ویا حرف

لام مثل : الحمدلله الذی هدانا لهذا ، ودرسوره حمد متعدی به دو مفعول شده بدون حرف جرّ، و

این بخاطر نکته دقیقی است وآن اینکه هرفعلی که توسط چند حرف جرّ متعدی می شود حتما

باید با هر حرف معنائی افاده کند که با حرف دیگر مختلف است والّا عبث لازم میاید مانند :

رغبت فیه و رغبت عنه که در اول معنای میل واشتیاق میدهد ودر دوم معنای نفرت واعراض

وعکس آن مانند : زهد فیه و زهد عنه که دراول معنای اعراض دارد ودر دوم معنای اشتیاق و

میل ، دراین دو مثال فرق بین دو جمله ظاهر است بخاطر اختلاف معنای دو حرف ولی درمثل:

هدیته الی کذا و هدیته لکذا پس فرق مشکل است وبخاطر دقت وظرافت فرق اکثر نحویین دو

حرف را به یک معنی قرار داده اند ولی این خلاف حکمت در وضع الفاظ است وقال المحققون

من اهل العربیّة : انّ حروف الجرّ لا تتعاقب حتّی قال ابن درستویه : فی جواز تعاقب الحروف

ابطال حقیقة اللغة و افساد الحکمة فیها والقول بخلاف ما یوجبه العقل والقیاس .انتهی

ودرابطال ترادف درلغت رساله ای نوشته ایم که انشاءالله در وبلاگ قرار می دهیم .

بنابرآنچه ذکر شد واجب است فعل با هریک ازحروف جرّ که توسط آن متعدی شده معنائی افاده

کند که غیراز معنای حرف دیگراست ، بنابراین بجای اینکه دو حرف را مترادف ومتعاقب هم

قراردهند فعل را متضمّن معنائی می کنند که با آن حرف متعدی می شود ، مانند آیه شریفه : عیناً

یشرب بها عباد الله ، محققین بجای اینکه حرف باء را به معنای حرف من قرار دهند فعل یشرب

را متضمن معنای یروی می کنند و فعل یروی توسط باء متعدی می شود وتوسط حرف باء دلالت

برمعنای یروی می کنند بنابراین معنای آیه می شود : چشمه ای که بندگان خدا از آن می نوشند و

سیراب می شوند ، بنابراین دلالت یشرب بر شرب بالتصریح است و برریّ بالتضمین به قرینه

حرف باء ، واگرمی گفت : عینا یشرب منها ، دلالت برریّ وسیرابی نمی کرد واگرمی گفت :

عینا یروی بها ، دلالت صریح برشرب نداشت بلکه باللزوم دلالت می کرد ، ودلالت تضمین

قویتر از دلالت التزام است بخاطروجود قرینه لفظی ، حال که این مطلب دانسته شد فعل هدایت

زمانی که با الی متعدی شود متضمن معنای ایصال الی الغایة المطلوبة می شود بخاطرقرینه الی

که حرف غایة است وزمانی که با حرف لام متعدی شود متضمن معنای تخصیص بشیئ مطلوب

می شود یعنی وقتی گفته شود : هدیته الی کذا ، پس معنی می شود : اوصلته الیه و زمانیکه

گفته شود : هدیته لکذا : معنی می شود : خصّصته به و جعلته متمکناً من الوصول الیه ، یعنی :

هدایتش کردم برای آن شیئ و آماده وقادرساختم اورا برای رسیدن به آن شیئ ، ودر زمانیکه

حرف جرّ حذف شود کلام مفید هردو معنی می شود مانند : اهدنا الصراط المستقیم ، یعنی :

اجعلنا متمکنین من الصراط المستقیم و اوصِلنا الیه ، واین ازباب حذف لتکثیر الفائدة است .

( والله هو العالم )