علم نحو

اول مانند : رببت الامرَربّاً بفتح عین درماضی وضمّ آن درمضارع بمعنی تدبیروسیاست امردر

 حالات وزمان های مختلف ومانند : ربّیت الصبیَّ تربیةً بمعنی تدبیروسیاست امرصبیّ درازمنة

واحوال مختلف ودراصل ربّبت بوده که باء سوم برای تخفیف وفرارازتکرارزیاد قلب به یاء

شده واین عادت عرب است که یکی ازحروف مضاعف را قلب به حرف لین میکند وگاهی غیر

لین چه اسم باشد مانند : دینارکه دراصل دنّاربوده به دلیل جمعش بردنانیرومانند : دیوان که در

اصل دوّان بوده به دلیل جمعش بردواوین وچه فعل باشد مانند : وقد خاب من دسّاها ، دراصل

دسّسها بوده ومانند : وکبکبوا فیها ، که دراصل کبّبوا بوده که باء دوم قلب به کاف شده به دلیل

عدم کبک درلغت عرب وچه حرف مانند : اَیما دربعضی لغات که مقلوب امّا است.

بنابراین دانسته شد که تربیة ازماده ربّ است وبعضی مفسّرین که آگاهی ازکلام عرب ندارند

ومتعاطی تفسیرقرآن میشوند دراین مقام گفته : انّ التربیة ناقص یائی من باب التفعیل ثمّ قال :

فلا تناسب بین الربّ والتربیة بوجه اصلاً.انتهی وهمچنین ازمخالفین درمذهب نووی که ازافاضل

متأخرین آنهاست درشرح صحیح مسلم گفته : وقع فی بعض کتب الفقه انّ الربیبة مشتقة من

التربیة وهذا غلط فاحش فانّ من شرط الاشتقاق الاتفاق فی الحروف الاصلیّة ولام الکلمة هنا

مختلف فانّ آخرالربّ باء وآخرالتربیة یاء .انتهی

وامّا استعمال دوم پس بمعنی متکفل وسائس اموراست ولغویین گفته اند جائزنیست اطلاق ربّ

با الف ولام وبدون قید برغیرخداوند تبارک وتعالی یعنی جائزنیست گفته شود : زید هو الربّ

بلکه باید ال حذف شود مانند : زید ربّ ویا زید ربّ هذه الدار، وتعلیل کرده اند به اینکه ال در

الربّ افاده حصرواستغراق می کند وغیرازخداوند کسی احاطه به امورندارد پس این استغراق

منحصرخداوند است ونظیرآن اسم فقیه است که با الف ولام برغیرعالم به احکام شرعی اطلاق

نمیشود واگرگفته شود باید با قید ذکر شود مانند : زید الفقیه لهذا الامر.

وامّا العالمین : جمع عالَم است که اسم جمع است مانند : قوم و رهط ، وازعادت عرب است که

هرگاه ازشیئ اراده مبالغة درکثرت کند یعنی شیئ فوق شیئ بحیث لایحدّ آنرا با واو ونون جمع

میبندد قال الشاعر:

                قد رویت الّا الدُهَیدِهینا                            قُلَیّصاتٍ واُبَیکِرینا

الدهیدهین تصغیرالدهداه بمعنی بچه شتروابیکرین تصغیرابکرجمع بکربمعنی شترجوان که بخاطر

اراده معنای کثرت با واو ونون جمع بسته وقلیصات تصغیرقلوص بمعنی شترماده قوی است.

ومانند آیه شریفه : انّ کتاب الابرارلفی علّیین ، یعنی فی ارتفاع بعد ارتفاع کأنّه لاغایة له بنابراین

مراد ازعالمین عوالم بسیاراست که قابل تصوّروشمارش نیست ودرهمین معنی روایتی است :

انّ لله تعالی بضعة عشرالف عالم . (والله تعالی اعلم)