علم نحو

 واحسان می شود والبته این نسبت به انسان ها است ولی اتّصاف خداوند به آن ازباب اخذ به

غایت که عبارت است ازانعام واحسان و ترک مبدأ که عبارت است از انفعال که همان رقة قلب

 است می باشد ولفظ رحمن صفت مشبّهة است که دلالت بر ثبوت مبدأ یعنی همان فعل

برموصوف می کند بنابراین الرحمن دلالت می کند که رحمت صفت ذات است وکلام ابوعبیدة

 درکتاب مجاز القرآن که گفته: الرحمن مجازه ذو الرحمة ، به این معنی اشاره دارد یعنی می

فهماند که الرحمن صفت مشبّهة است ودر اینجا که صفت ذات ذکر شده مناسب است که ردیف

 شود به صفت فعل که الرحیم است بروزن فعیل معدول ازفاعل یعنی صیغه مبالغه نه فعیل صفة

 مشبّهة وبخاطر این نکته ابوعبیدة در مجاز القرآن درتفسیرآن گفته: الرحیم مجازه راحم ،

 وکثیری ازمفسرین اگر نگویم تمام آنها ، ازاین نکته غفلت کرده اند بنابراین معنای الرحمن می

 شود: ذات من شأنه ان یرحم سواء کان هنا خلق تعلّقت به الرحمة ام لم یکن و معنای الرحیم که

 به تأویل الراحم است یقتضی ان یکون هنا خلق تعلّقت به الرحمة، وبه همین خاطر در تمام قرآن

 تعلّق رحیم به عباد آمده مثل : انّ الله بالناس لرؤوف رحیم و انّه کان بکم رحیماً و کان بالمؤمنین

 رحیماً ، ولی تعلّق رحمن به عباد ذکر نشده وقد نقل ابن درید رحمه الله من اصحابنا عن عمّه عن

 ابن الکلبی عن ابیه انّه قال : انّ العرب تقول : کن بی رحیماً ولم تقل : کن بی رحماناً.انتهی

 بنابراین دانسته می شود که معنای الرحمن ابلغ از معنای الرحیم است چنانچه نحویین ولغویین

تصریح کرده اند. 

 وبما ذکرنا علم انّ الرحمن من الصفات المشبّهة وانّ الرحیم من صیغ المبالغة عکس ما یقوله

 مفسروعصرنا وذلک لانّهم کانوا متخصصین فی علوم غیرالادبیّة وان کانوا عالمین بقواعدها و

 لکنهم لم یتحقّقوا علم النحو واللغة ولذلک لم یفرقوا بین الصیغتین ولم یتفطنوا لموارد استعمال

 فعیل فانّه مشترک بین الصفة المشبّهة وصیغة المبالغة المعدولة عن فاعل وان کان اصلا فی

 الصفة المشبّهة .